In het kort
Een plas naast de kattenbak is informatie, geen protestactie. Medische oorzaken zoals blaaspijn, stenen, infectie, nierziekte, diabetes en artrose kunnen meespelen. Daarnaast kunnen formaat, locatie, vulling, hygiëne en sociale spanning bepalen of een kat de bak veilig en prettig vindt. Straf helpt niet; uitzoeken waarom de bak wordt vermeden wel.
‘Doet ze dit omdat ze boos is?’
Waarschijnlijk niet. Katten plassen niet op bed om wraak te nemen omdat je een weekend weg was. Als een kat buiten de bak plast, is er meestal een reden waarom de gekozen plek op dat moment veiliger, makkelijker of minder pijnlijk voelt.
Eerst medische oorzaken uitsluiten
Dat is belangrijk, ook als de situatie ‘gedragsmatig’ lijkt. Denk onder andere aan:
- feline idiopathische cystitis en andere oorzaken van blaaspijn;
- blaasstenen;
- urineweginfectie;
- nierziekte en diabetes, waarbij grotere hoeveelheden urine ontstaan;
- artrose of andere pijn waardoor instappen of hurken lastiger wordt.
Een senior kat kan bijvoorbeeld prima weten waar de bak staat, maar een hoge rand ineens niet meer prettig vinden.
Wanneer is het spoed?
Een kat — vooral een kater — die herhaald naar de bak gaat, perst en nauwelijks of geen urine produceert kan een urinewegobstructie hebben. Dat is een spoedgeval. Bel direct bij persen zonder duidelijke urine, pijn, onrust, veel likken aan de penis, sloomheid of braken.
En als er medisch niets gevonden wordt?
Dan kijken we kritisch naar de toiletten én naar de rest van het huishouden. De AAFP/ISFM house-soiling guidelines benadrukken dat medische, omgevings- en sociale factoren vaak door elkaar lopen.
Hoe ziet een goede kattenbak eruit?
Veel katten hebben voorkeur voor een ruime, open bak met fijn, ongeparfumeerd substraat. Maar individuele voorkeur verschilt. Belangrijk zijn:
- voldoende formaat;
- een makkelijke instap;
- dagelijks schoonmaken;
- een rustige maar bereikbare locatie;
- geen voer en water pal naast de bak;
- voldoende bakken op verschillende plekken.
Drie bakken naast elkaar zijn niet echt drie keuzes
Voor een kat voelen drie bakken naast elkaar vaak als één toiletruimte. In een huishouden met meerdere katten is verspreiding over verschillende locaties belangrijker. Eén kat kan een route naar de bak subtiel blokkeren zonder ooit zichtbaar te vechten.
De 2024 AAFP Intercat Tension Guidelines beschrijven hoe staren, blokkeren en het bezetten van doorgangen signalen van spanning kunnen zijn.
Plassen of sproeien?
Bij urineren hurkt een kat meestal en ontstaat een grotere plas op een horizontaal oppervlak. Bij sproeien staat een kat vaak rechtop met de staart omhoog en komt een kleinere hoeveelheid tegen een verticaal oppervlak. Het onderscheid is nuttig, maar niet altijd zwart-wit. Een foto van de plek of een filmpje kan helpen.
Niet straffen
Schreeuwen, de kat bij de plas zetten of andere straf maakt de onderliggende reden niet weg en kan stress vergroten. Maak de plek zorgvuldig schoon met een middel dat urinegeur afbreekt en voorkom dat de kat telkens opnieuw dezelfde ongewenste plek moet gebruiken terwijl je de oorzaak onderzoekt.
Tot slot
De vraag is niet ‘hoe leer ik mijn kat dit af?’, maar ‘waarom kiest mijn kat deze plek boven haar kattenbak?’. Dat verschil in denken brengt je meestal veel dichter bij een oplossing.
Medische disclaimer
Perst je kat zonder normale hoeveelheid urine, is ze pijnlijk of ziek? Neem direct contact op met een dierenarts. Bij nieuw ontstane onzindelijkheid is medisch onderzoek verstandig voordat je alleen met gedrag aan de slag gaat.
Bronnen
- Carney HC, Sadek TP, Curtis TM, et al. AAFP and ISFM Guidelines for Diagnosing and Solving House-Soiling Behavior in Cats. J Feline Med Surg. 2014;16:579–598; corrected 2018. PubMed.
- Rodan I, Ramos D, Carney H, et al. 2024 AAFP intercat tension guidelines. J Feline Med Surg. 2024;26(7). PubMed.
Kleine veranderingen eerder zien
Ontvang direct Pip's Senior Cat Check, twee korte welkomsttips en daarna ongeveer één keer per maand begrijpelijke kattenkennis van Pip en Marieke.
Pip’s Post wordt klaargezet. Inschrijven opent zodra de e-mailverbinding betrouwbaar is getest.